Sikorsky ilk Fly-by-Wire uçuşunu başarı ile gerçekleştirdi.
Elektronik Uçuş
Kumanda ( Fly-by-Wire ) teknolojisi ile
teçhiz edilmiş olan ilk H-92
helikopterinin 21 Aralık 2007 tarihinde
ilk uçuşunu başarı ile tamamladığı
Sikorsky tarafından açıklandı.
Tarihi bir uçuş niteliği olan bu uçuş 20
Aralık günü Palm Beach, Florida'da
bulunan Sikorsky Uçuş Merkezi'nde
gerçekleşti. Yeni bir sistem olan
Elektronik Uçuş Kumanda ( Fly-by-Wire )
teknolojisi hava aracının manevra
kabiliyetini, uçuş emniyetini ve
performansını büyük oranda
artırmaktadır. Sikorsky son zamanlarda
bu teknoloji ile teçhiz edilmiş olan iki
adet helikopter gelişim paketi üzerinde
çalışmaktadır. Bu paketler
'X-2' ile Black Hawk helikopterinin
en yeni modeli olan UH-60M
helikopteridir. Elektronik uçuş kumanda
teknolojisi ile teçhiz edilen H-92
helikopterinin bu uçuşu ile helikopterin
gelecekteki üretiminin yeni bir aşama
içerisine girdiği belirtilmektedir. Bu
teknoloji kapsamında sistemde bulunan
bilgisayar ana ve kuyruk rotoru kumanda
satıhlarını kontrol eder. Pilot
tarafından verilen manevra kumandaları
ile hareket servoServo,
gücünü, sahip olduğu bir şaft üzerinden
dışarıya aktarabilen bir tür
mekanizmadır.ları arasındaki
bağlantı elektronik olarak sağlanır.
Sistem uçuş kontrol bilgisayarları,
pilot kontrol çubukları ve hava aracının
pitch Eksen sabit
kalmak üzere helikopterin yukarı ve
aşağı hareketi.,
roll Helikopterin
boyuna ekseni etrafındaki yatış
hareketi. , ve
yaw Eksen sabit
kalmak üzere helikopterin başının sağa
sola dönmesi. bilgilerini
işleyen sensörSensör
kelimesi hissetmek anlamına gelen
İngilizce “to sense” kelimesinden
gelmektedir. Türkçe'de sensör yerine
“duyarga,algılayıcı” kelimeleri de
kullanılmaktadır. Sensör, bir ölçüm
sistemine giriş sinyali gönderen cihaz
olarak tanımlanmaktadır.lerden
ibarettir. Bu yeni teknolojinin
geleneksel mekaniki bağlantılara ihtiyaç
duymaması ağırlık ve bakım masraflarını
azaltırken hava aracı
kabiliyetini/performansını büyük oranda
artırmaktadır.
Fly-by-wire, temel anlamıyla "elektronik
kumandalı uçuş" olarak adlandırılabilir.
Ancak bazı kaynaklarda "telli uçuş"
olarak da bahsedilmektedir. Bu
teknoloji, yeni nesil hava aracı olarak
adlandırılan ve uçuş kumanda
yüzeylerinin hareketinin lövye (
helikopterde
kollektif/saykılık
) ile değilde bir çeşit 'joystick' olan
ve havacılık literatüründe 'sidestick' (
yan çubuk ) olarak tanımlanan kumanda
aletiyle sağlandığı hava araçlarında
bulunur. Geleneksel yöntemde pilotun
kumanda ettiği lövye ( helikopterde
collective/cyclic ) uçuş kumanda
satıhlarına kalın kumanda halatları ile
fiziksel olarak bağlıyken ve mekaniki
bir hareket iletimi mevcutken,
fly-by-wire sistemiyle donatılmış hava
araçlarında bunun aksine kumanda
satıhları ile 'sidestick' arasında
hiçbir fiziksel bağlantı yoktur.
Fiziksel bağlantı yerine hareket
kumandası tamamen elektriki olarak
iletilir. Pilot tarafından 'sidestick'e
uygulanan kuvvet 'sidestick' tarafından
algılanır ve bu algılanan hareket
elektriki sinyallere çevrilerek, uçuş
bilgisayarına gönderilir. Uçuş
bilgisayarı aldığı bu komutu elektrik
telleri aracılığıyla yine elektriki
olarak kumanda satıhına bağlı olan
servomotorlara gönderir ve yarı
elektriki yarı mekanik olan bu
servomotorlar elektriki sinyali mekanik
hareketine çevirerek kumanda ettikleri
uçuş kumanda satıhını hareket
ettitirirler. Bu sistemin sıkı bir
savunucusu ve uygulayıcısı olan
Airbus'ın sistemle ilgili öne çıkardığı
en temel özellik bu sistemin pilotun
aşırı kumanda hareketlerini kısıtlayan
bir kabiliyeti olmasıdır. Bu sayede
pilotun yaptığı ve hava aracının
limitlerini zorlayıcı ve olmaması
gereken kumandalar uçuş bilgisayarı
tarafından kontrol edilir. Ayrıca pilot
uçarken bile sistem küçük düzeltmeler
vasıtasıyla uçağın dengesinin
korunmasını sağlar ki bunları çoğu zaman
pilot tarafından bile hissedilmez. Ancak
Airbus'ın bu sistemin sıkı bir
savunucusu olmasının aksine
Boeing firması uçuş esnasında son
sözün pilot tarafından söylenmesi
gerektiği prensibiyle yani pilotun uçağa
istediği kumandayı tam olarak
verebilmesi gerektiğini savunur ve yeni
tip hava araçlarında dahi geleneksel
lövye ile kumanda sistemini
kullanmaktadır. Özellikle son teknoloji
yeni nesil Airbus A320, A330, A340, A380
tipi uçaklar bu kategoridedir.