Pallerin flaplaması döner kanat
teorisinde önemli bir unsurdur.
Helikopter gelişiminin ilk
yıllarında ilginç bir sorun ile
karşılaşılmıştı. Helikopter rotoru
yönlendirilmedikçe veya rüzgar
etkisi altında kalmadıkça
çalışmasında hiç bir sorun
yaşanmıyordu. Fakat bu iki eylemden
birisi oluştuğu anda rotor sistemi
dengesiz bir şekilde çalışmaya
başlamakta ve kaza kırımlar meydana
gelmekteydi. Bu sorunun kaldırma
kuvvetinde meydana gelen ve
birbirlerine simetrik olmayan
etkilerden kaynaklandığı çalışmalar
sonucu tespit edildi.
Sorun daha detaylı incelenecek olur
ise ; rotor çapı boyunca aynı
koşullar geçerli olduğu sürece
sistem dengede kalır. Fakat
helikopterin hareket etmesi veya
herhangi bir açıdan alınan rüzgar
rotor sistemi dengesini bozar. Bu
durum Şekil19'da verilen iki palli
bir rotor sistemi ile
dataylandırılabilir; rotorun 100 mil
ile döndüğü farz edilir ise her iki
pal de helikopterin ön ve arka
kısımlarında aynı hız ile hareket
ederler. Bu dengeli durum helikopter
hareket etmedikçe veya rüzgar etkisi
ile karşılaşılmadıkça muhafaza
edilir. Helikopter ileriye doğru
hareket ettiğinde bu denge değişir.
Eğer 10 millik bir hız ile ileriye
doğru hareket edilir ise önde olan
pal 110 millik bir rüzgar hızı,
arkada kalan pal ise 90 millik bir
rüzgar etkisi altına girer. Oluşan
bu koşullar rotor sisteminde
kaldırma kuvveti dengesini bozar;
önde giden pal daha fazla kaldırma
kuvveti üreteceğinden tırmanma
eğiliminde , arkada kalan pal ise
daha az kaldırma kuvveti
üreteceğinden aşağıya doğru dalma
eğiliminde olur.
Rotor sisteminde oluşan bu
dengesizlik rotorun flaplamasına (
çırpınmasına ) izin verilerek
bertaraf edilir. Önde giden palin
yukarıya doğru, arkadaki palin
aşağıya doğru flaplamasına izin
verilerek rotor sisteminde
dengesizliğe neden olan pallerin
yaklaşma açılarının değişmesi
sağlanır. Şekil20'de verildiği üzere
pallerin flaplamasını sağlayan bir
kaç düzenek vardır. Bunlardan ilki
pallerin mafsallar vasıtasıyla
diğeri ise rotor göbeğinin
hub hereketine izin veren
trunion adı verilen dahili bir yatak
ile flaplamalarına izin verilir.
Bununla beraber rotor sisteminde
oluşan bu dengesizlik pallerin
flaplamasına izin verilerek tamamen
bertaraf adilemez. Helikopter
belirli bir hıza ulaştığında bu
sırada rotor olabildiğince flaplasa
bile geride kalan palin havada
tutunamaması yani stol olması
ihtimali olabilir. Bu durumda
dengesizliğin bertaraf edilmesi
mümkün olmaz akabinde diğer palde
stol olur ve gerekli işlemler hemen
yapılmadığı taktirde helikopterin
kontrolu tamamen kaybedilir.
Helikopterde bir hız limiti
olmasının ana nedeni olan bu etkiyi
ortadan kaldırmak amacı ile
mühendislik alanında halen süregelen
bir dizi çalışma yapılmaktadır nihai
amaç ise helikopterin ileri hava
hızını artırmaktır.