Ulaştırma Bakanlığı'ndan:
YÖNETMEL K
Heliport Yönetmeliği
SHY-14-B
B R NC KISIM
Genel Esaslar
B R NC BÖLÜM
Amaç, Kapsam ve Tanımlar
Amaç
MADDE 1- Bu yönetmeliğin amacı: Türkiye'de inşa edilecek heliport'lara ait standart, kriter
ve teknik esaslar ile uygulama usullerini belirlemektir.
Kapsam
MADDE 2- Bu Yönetmelik heliport yapmak ve /veya işletme ruhsatı almak üzere başvuracak
gerçek ve tüzel kişilerin uymak zorunda bulunduğu usül ve standartları kapsar.
Tanımlar
MADDE 3- Bu yönetmelik kapsamında bulunan tanımların açıklamaları aşağıda belirtilmiştir.
a) "Bakanlık" deyimi, Ulaştırma Bakanlığını ve onun adına görev icra eden ünitelerini,
b) "Hava-aracı" deyimi, havalanabilen ve havada seyredebilme kabiliyetlerine sahip her türlü
araçları,
c) "Helikopter" deyimi, belirli piste ihtiyaç göstermeksizin karada ve denizde bir noktaya inen
ve kalkan, motor gücü ile seyreden, havadan ağır hava aracını,
d) "Helikopter" deyimi, yalnızca helikopterler tarafından kullanılan hava alanını,
e) " Yükseltilmiş Helikopter" deyimi, sabit ya da yüzen bir yapı üzerine yerleştirilen
helikoptu.
f) "Yer Seviyesi Heliport'ları" deyimi, yer ya da su üzerine yerleştirilen heliportu,
g) "Helidek" deyimi, yükseltilmiş Heliport üzerinde helikopterlerin manevra yapması için
ayrılan alanı,
h) "Son Yaklaşma ve Kalkış Alanı" deyimi, son yaklaşmada üzerinde uçuşların ve
tırmanmada ilk ivmelenmenin tamamlandığı alan,
ı) ("Taksi" deyimi, helikopterin, heliport yüzeyi üzerinde kendi gücüyle (kalkış ve inişler
hariç) veya heliportun üzerinde belirli bir yükseklik bantında zemin etkisi ile birlikte ve taksi
hızlarında yaptığı hareketi.
j) "tekerlek Koyma ve tekerlek Kesme alanı" deyimi, Helikopterin konduğu veya tekerlek
kestiği, yük taşıyan alanı,
k) "Mania deyimi, bu yönetmelikte belirtilen mania tahdit yüzeylerin aşan hareketli ya da
sabit, doğal ve suni cisimleri,
l) " şaretleme" deyimi, Havacılık bilgisini sağlayacak şekilde hareket alanının yüzeyine
yerleştirilen bir sembol ya da sembol grubunu, reket alanının yüzeyine yerleştirilen bir sembol
ya da sembol grubunu.
m) " şaret" deyimi, bir sınırı ya da maniayı belirlemek üzere yer düzeyinden yukarıya
yerleştirilen cisimi,
n) "Hareket Alanı" deyimi, hava aracının iniş-kalkış, taksi yaptığı yolcu, posta, kargo
yüklenip boşaltılan yakıt alınan park ve bakım yapılan sahayı.
o) Pad: niş dikmeleri ile tekerleklerin temas ettiği ve takviye edilmiş kaplamalı sahayı,
p) Pist görüş mesafesi (RVR): pist merkez hattı üzerindeki hava aracının pilotu tarafından
merkez hattını tanıtan veya pist sınırlarını belirleyen ışıkların ya da pist yüzey ışıklarının
görülebildiği mesafeyi, belirleyen ışıkların ya da pist yüzey ışıklarının görülebildiği mesafeyi,
r) PAPI : Genellikle inişe pistin sol tarafına eşit aralıklara yerleştirilmiş 4. adet belirli
özelliklere sahip (çoklu - lamba'dan oluşan) uçuş barasının,
ifade eder.
K NC BÖLÜM
Uygulama Esasları
Kalkış ve niş
MADDE 4- 2920 sayıl Türk Sivil Havacılık Kanunu'nun 91 inci maddesi gereğince,
helikopterler bu yönetmelik yükümlerine göre tescil edilmiş heliportlara iniş-kalkış yaparlar.
Bakanlıkça tescil edilmiş heliport ya da diğer havaalanları dışında SHY-13Yönetmeliği
kapsamındaki haller istisna olmak üzere, iniş-kalkış yapabilmesi Ulaştırma Bakanlığı'ndan
önceden özel müsaadeye tabidir.
Kaptan Pilotun Cezai Yetki ve Sorumlulukları
MADDE 5- 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu'nun 100'üncü maddesi gereğince özel
müsaadeye tabi olan iniş ve kalkışlar, 3 üncü şahıslara zarar vermeyecek şekilde her türlü
güvenlik önlenminin alınması bakımından yalnızca kaptan pilotun yetki ve
sorumluluğundadır.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Görev ve Yetkiler
Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünün Görev ve Yetkileri
MADDE 6- Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri şunlardır:
a) Devlet, kamu tüzel kişileri ve gerçek kişiler tarafından kurulacak ve işletilecek heliport
ihtiyacını Genelkurmay Başkanlığı ile koordine ederek belirlemek.
b) Heliport ihtiyacı il eilgili plan ve proğramları hazırlamak ve Genelkurmay Başkanlığı ile
koordine ederek heliport inşaası ile ilgili müracaatları bu plan ve programlara göre
değerlendirmek ve yönlendirmek.
c) Gerçek ve tüzel kişilerin heliport inşa etmesi ve işletmesi Genelkurmay Başkanlığı'nın
olumlu mütalaası üzerine Mülki dari Amirlerinin ve ilgili Belediye lerin görüşünü alarak izin
vermek.
d) Heliportlarda uygulanacak standart ve teknik esasları belirlemek ve uygulatmak, heliport
mania planlarını hazırlayarak heliport işletme sertifikası verilmesşnden önce uygulamaya
konmasına sağlamak.
e) Heliportların etüd, proje, inşaat, onarım ve kamulaştırma faaliyetlerinin yürütülmesinde
DLH Genel Müdürlüğü ile koordine etmek.
f) nşaası yapılan bir heliportun denetlenmesini takiben bu yönetmelikte öngörülen şartları
sağlaması halinde "Heliport şletme Sertifikası" vererek heliportu sahibi adına tescil etmek.
g) Heliportun kullanılmasına gerekli hallerde kısıtlama koymak, kullanılma esas ve usullerini
değiştirmek.
Demiryolları, Limanlar ve Hava Meydanları nşaatı Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri
şunlardır:
a) Ulaştırma Bakanlığı tarafından inşaası ön görülen heliportlarda bu yönetmelik hükümleri
ile belirlenen standart, kriter ve teknik esasları sağlamak.
b) Ulaştırma Ana Planı beş yıllık kalkınma planları ve yıllık bütçe proğramlarında yer alan
yeni heliport, etüd , proje ve inşaası ile mevcut heliportların geliştirilmesini ve onarımını
sağlamak.
c) gerçek ve tüzel kişiler tarafından inşaa edilecek ve bu yönetmeliğin yürürlüğe girdiği
tarihten önce inşaa edilmiş bulunan heliportların etüd proje ve inşaat faaliyetlerinin sivil
Havacılık ünitesi koordinatörlüğünde değerlendirmek, denetlemek ve heliport için şletme
Sertifikasının verilmesinde Sivil Havacılık Ünitesi ile koordine edilerek değerlendirilme ve
denetleme sonuçlarını bildirmek.
Mülki dare Amirlerinin Görevleri ve Yetkileri Şunlardır:
MADDE 8- Heliport'un bulunduğu yerdeki Mülki dare Amirinin bu yönetmelikle ilgili
sorumlulukları;
a) Sınırları içinde inşaa edilecek helitort'ların ve güvenlik bakımından değerlendirmesini
yaparak Bakanlığa görüş bildirmek.
b) Gerekli görülen hallerde heliport'in güvenliğini sağlamak için ilgili kuruluşların üniteleri
ile koordinasyon etmek.
c) Heliport'un kurtarma ve yangınla mücadele talimatlarının ögördüğü tedbir ve desler için
mevcut bütün imkanların kullanılmasını sağlamak.
Belediye Başkanlıklarına Görev ve Yetkileri Şunlardır
MADDE 9- Heliport'ların bulunduğu yerin Belediye başkanlıklarının bu yönetmelikle,
sorumluluklar;
a) Sınırları içinde inşaa edilecek heliport'ların mevcut imar planlarına göre değerlendirmesini
yapmak ve bu konuda Bakanlığa görüş bildirmek.
b) Mevcut ve hazırlanacak imar planlarına gözönünde bulundurarak Bakanlıkça gönderilen
heliport ve yakın civarıyla ilgili mania planlarının gereklerini yapmak.
c) Heliport'un inşaasından sonra oluşacak maniaları Ulaştırma Bakanlığına bildirmek ve
Bakanlıkça gerekli gördüğü şekilde işaretlenmelerini, ışıklandırılmalarını ya da
kaldırılmalarını sağlamak.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Helipor Yapım ve şletmeciliği
Başvuru Şekli
MADDE 10- Heliport sahibi ve /veya işleticisi heliportun etüt ve proje safhasında Ulaştırma
Bakanlığı Sivil HYavacılık Genel Müdürlüğüne müracaat etmek ve gerekli ön izin alınmasını
takiben imşaat işlerine başlamak ve bu müracaat yapılırken tasarlanan heliport yeri merkez
olmak üzere 1,5 km. çaplı kısmına ait 1 /5000 ölçekli topoğrafik haritalarını getirmek
yükümlüdür. Müracaat Şekli Ek-1 de belirtilmiş olup Ek-2 müracat formu doldurulur.
Sertifika Verilmesi
MADDE 11- Heliport sahibi ve /veya işleticisi Heliportun yapımını takiben Ek-1'de
belirtildiği şekilde Ulaştırma Bakanlığı sivil Havacılık genel Müdürlüğüne müracaat ederk
"Helipot şletme Sertifikası" almak ve heliportu tescil ettirmek zorundadır.
Standartlar Korunmak
MADDE 12- Heliport sahibi ve /veya işletici Heliportun bu yönetmelik hükümleri ile
belirlenen standart, kriter ve teknik özelliklere sahip olmasını sağlamak ve bu özellikleri
devam ettirmek zorundadır.
Sorumluluklar
MADDE13- a) Heliport'da oluşacak her türlü aksaklıklardan ve eksikliklerden kullanıcıları
haberdar etmek,
b) Heliport işletme talimatı yayınlamak ve heliportu bu talimat esaslarına kullanıcıları
haberdar etmek,
c) Heliport kurtarma ve yangın söndürme talimatı hazırlamak ve uygulamak,
d) Heliport civarındaki maniaları Ulaştırma Bakanlığı sivil Havacılık Genel Müdürlüğüne
bildirmek ve maniaların " heliport şletme sertifikası" için yapılacak müracaattan önce
Bakanlıkça belirtildiği biçimde işaretlenmesini sağlamak.
e) Heliportta oluşacak hava-aracı kazalarından Ulaştırma Bakanlığı Sivil Havacılık Genel
Müdürlüğünü haberdar etmek.
f) Heliport güvenlik önlemleri içinde ilgili kuruluşlarla koordine etmek, uygulamada yardımcı
olmak ve gerekli hallerde personel ve araç giriş ve çıkışlarını kontrol altına almak.
K NC KISIM
Heliportların Standartları
B R NC BÖLÜM
Yer Seviyesi Heliportları
Heliport Vaziyet Planı
MADDE 14- Heliport'un büyüklüğü, şekli ve müştemalitı; yapılması düşünülen yerin
büyüklüğüne, özelliklerine, heliportlerin performansına ve çevredeki binalarla diğer
cisimlerin durumuna bağlı olarak belirlenir. Küçük ve büyük ölçülerdeki iki heliportu örnek
teşkil edebilecek vaziyet planları sırasıyla, Şekil 1 ve 2'de görülmektedir.
Heliport'un Boyutları
MADDE 15- Heliport'u kullanması düşünülen heliportlere ve beklenen aktiviteye bağlı olan
heliport boyutlarına esas olan ölçüler Şekil 1,2 ve Tablo -1 de gösterilmiştir.
Heliport Kaplaması
MADDE 16- Heliport'ların Yüzeylerindeki kaplamalar, heliportu kullanacak hava araçlarının
meydana getireceği yükleri taşıyacak mukavemette, düzgün, tüm hava koşullarına uygun,
rotor rüzgarının üflediği ya da topladığı toz ve diğer partiküllerden arındırılmış olmalıdır.
Emniyet Sınırı
MADDE 17- niş, kalkış ve emniyet alanının etrafı yetkisiz personelin girişini yasaklamak
için sınırla çevrilmelidir. Kullanılan barierler heliport mania düzenlemelerine tecavüz
etmemelidir.
K NC BÖLÜM
Yükseltilmiş Heliportlar
Özel Gerekler
MADDE 18- Bu tip heliportlar, yüksek binalar ve inşaatların üzerine yapılabileceği gibi
rıhtımlarda, su üzerindeki herhangi bir yapı üzerinde veya müsait diğer yerlerde de yapılabilir.
Yaklaşma ve kalkış yolları için gerekler, yükseltilmiş ve yer seviyesindeki heliportlar için
aynıdır. Ayrıca yerel yapılanma kanunlarında uygulanan korkuluk şartı ile uyum içinde
parmaklık yapılmalıdır. Ancak bu parmaklıklar yaklaşma - tırmanma yüzeylerine tecavüz
etmemelidir. Yükseltilmiş heliport alanı Güvenlik ağı veya çiti şekil 3'dedir.
Boyutları
MADDE 19- Yükseltilmiş heliportlar için kalkış ve iniş alanlarının boyutları, yer seviyesi
heliportları ile aynı olmalıdır.
Mukavemet Gerekleri
MADDE 21- niş alanının mukavemet gerekleri, helikopterin dinamik ve statik tekerlek yükü
ve iniş dikmesi konfigurasyonu gözönünde bulundurularak belirlenir.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Mania ve Mania Yardımcıları
B R NC BÖLÜM
Mania Tahdit Yüzeyleri
Yaklaşma ve Kalkış Yolları
MADDE 22 -a) Genel yaklaşma ve kalkış yolları iniş ve kalkış alanının kenarında başlar ve
mümkün olduğunca hakim rüzgarlara göre yönlendirilir. En azında 90 derecelik bir arkla
ayrılan en az 2 yola sahip olunması tercih edilmelidir. Ancak bazı koşullarda bir yaklaşma
kalkış yolu olan heliportlarda da işletme güvenli bir şekilde yapılabilir.
b) şletmelerin tip:
Heliporter işletmelerinin tipi VFR ya da IFR olacak şekilde planlanır. IFR şletmeleri
yaklaşma-kalkış yolları Türk IFR kurallarıyla uyum içinde olmalıdır.
c) VFR şletmeleri için mania açıklıklar VFR şletmelerinde geçiş ve dikey limitlerini belirten
düzlemler bulunmaktadır. Bu düzlemler yalnızca VFR işletmeleri için önem taşır (Şekil:4).
Yaklaşma Kalkış Yüzeyleri
MADDE 23- Yaklaşma- kalkış düzlemleri yönünbdeki düzlemler iniş kalkış alanlarının
kenarından itibaren yukarıya ve dışa doğru devam ederler. Bu eğimli düzlemin genişliği
heliportun sınırındaki kalkış ve iniş alanından boyutlarıyla iç içe olup üniform bir şekilde
açılarak iniş alanından 1200 m. mesafede 150 m. merkez çizgisine göre simetriktir. ancak bu
yollar (Şekil:5) deki gibi eğri de olabilir.
Geçiş Yüzeyleri
MADDE 24- niş alanı, yaklaşma ve kalkış düzlemlerine bitişik alandır. Bu alan uçuş
güvenliğini sağlamak için değil, yerleşmedeki çalışmaşarı güvenceye almak amacıyla tesis
edilir. Bu düzlemin yan eğimleri 2 m. ufki gidişte 1 m. yükselerek olur. niş-kalkış alanının
merkezinden ve yaklaşma-tırmanma düzleminin merkez çizgisinden itibaren 75 m. devam
eder.
K NC BÖLÜM
Göze Yönelik Yardımcılar
Genel
MADDE 25- Eğer bir heliport gece ya da gündüz tahditli görülebilirlik koşullarında
kullanılacaksa ışıklandırılmasına da ihtiyaç vardır.
Eğer bir heliport gündüz ve yalnızca iyi görülebilirlilik koşullarında kullanılacaks sadece
işaretleme yapmak yeterlidir.
Yer Seviyesi Heliportlarda Kullanılan Göze Yönelik Yardımcılar
MADDE 26- Yer seviyesi heliportlarda Kullanılan göze yönelik yardımcıları şınlardır:
A- Rüzgar yön göstergesi (Şekil:9)
B- şaretleme Yardımcıları
a) Heliport tanıtma işaretlemesi (Şekil:10)
b) Son yaklaşma ve alkış alanı işaretlemesi (Şekil 11)
c) Değme ve tekerlek Kesme alanı işaretlemesi (Şekil : 12)
d) Heliport tanıtma işaretlerinin ölçüleri (Şekil :13)
e) Hedef noktası ve değme yasağı işaretlemesi (Şekil:14)
f) Değme işaretlemesi (Şekil:15)
g) Havadan taksi yolu işaretlemesi (Şekil:16)
h) Heliport isim işartelemesi (Şekil:17)
c) Işıklı Yardımcılar; Gece işletmesi düşünülen heliportlarda EK -3 de açıklanmıştır.
D- Maniaların işaretlenmesi; Yer seviyesi heliport'ların manialarının işaretlenmesi EK-4 de
yer almaktadır.
Yükseltilmiş Heliportlarda Kullanılan göze Yönelik Yardımcılar
MADDE 27- Yükselmiş heliportlarda kullanılan göz yönelik yardımcılar, (Ek-5)
DÖRDÜNCÜ KISIM
Kurtarma ve Yangınla Mücade
Sınıflandırma
MADDE 28- Bir heliport, o heliportu kullanması düşünülen heliporterin toplam uzunluğuna
göre yangınla mücadele ve kurtarma bakımından şu şekilde sınıflandırılır.
Heliport Yangınla Mücadele Kategorisi
Kategori Helikopter Toplam Uzunluğu (1)m
------------ --------------------------------
H1 1> 15 m
H2 15<1 < 24
H3 24<1 < 35
(Helikopter uzunluğu'na kuyruk boom ve rotoları da dahildir.)
Söndürücünün minimum miktarları ile heliportlar için kritik alanlar EK-6 da açıklanmıştır.
BEŞ NC KISIM
Denetleme
denetleme esas ve Usulleri
MADDE 30- Heliport işletici ve /veya sahipleri Bakanlık yetkilileri tarafından haberli veya
habersiz olarak denetlenirler.
ALTINCI KISIM
Son Hükümler
Geçici Madde 1- Bu yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihte işletme sertifikası almadan
faaliyette bulunan heliport sahipleri ve işleticileri en geç 3 ay içerisinde bu yönetmelik
esaslarına göre "Heliport şletme Srtifikası" almak zorundadır.
Yürürlük
MADDE 31- Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 32- Bu Yönetmelik hükümlerini Ulaştırma Bakanı yürütür
HEL PORT SAH B / ŞLET C S N N MÜRACAAT ŞEKL
EK - 1
1. lk müracat proje safhasında Ulaştırma Bakanlığına aşağıdaki belgelerle birlikte yapılır.
a) Ulaştırma Bakanlığından temin edilecek "Heliport Müracat" Formu doldurulur.
b) Heliport merkezini, merkez kabul eden 1/5000 ölçekli 1,5 km. alana ait topografik
haritalar,
c) Bölgenin meteorolojik durumuna ait açıklayıcı bilgileri ihtiva eden rapor.
2. Ulaştırma Bakanlığı belirtilen konularla ilgili bir değerlendirme yapar ve bu
değerlendirmeden sonra inşaat izni ile birlikte Ulaştırma Bakanlığınca hazırlanan heliport
mania planları işleticiye verilir.
3. şletici/sahibinin heliportun inşaatı ve işletmesi il eilgili hazırlıkları tamamlamasından
sonra bir dilekçe ve aşağıdaki belgelerle birlikte "Helipor şletme Sertifikası" almak için
müracaat eder.
a) Heliport şletme Talimatı: ( Ticari olarak heliport işletmesi durumunda heliportun şletme
talimatı içerisinde yer alan ücret tarifesi heliport işleticisi ve/veya sahibi tarafından her sene
hazırlanır ve Bakanlık onayına sunulur.)
b) Heliport Kurtarma ve Yangın söndürme Talimatı ve sağlanan yangın kategorisine
uygunluğu belirten belgeler.
c. Mania bakımından bu yönetmelikle belirtilen şartların yerine getirildiğini ve gerekli
ışıklandırma ve işaretlemenin yapıldığı mania planları.
4. Yukarıda müracaatın yapılmasını takiben 3 ay içerisinde Ulaştırma Bakanlığınca yapılan
denetlemeler sonucunda heliportun bu yönetmeliğe uygunluğunun tesbiti halinde Ulaştırma
Bakanlığınca "Heliport şletme sertifikası" verilir ve heliport sahibi / işleticisi adına tescil
edilir.
IŞIKLI YARDIMCILAR
EK-3
Gece işletilmesi düşünülen heliportlarda aşağıdaki yardımcıların kullanılması gerekir
A- Heliport beacon
B-Yaklaşma ışıklandırma sistemi
C-Yaklaşma eğitim göstergesi
D-Son yaklaşma ve kalkış alanı ışıklandırması
E-Heedf noktası ve yasaklanmış tekerlek koyma ışıklandırması
F-Mania ışıklanmadırması
G-Değme noktası ve tekerlek kesme alanı çevre ışıklandırması
H-Taxi - yolu ışıklandırması
I-Havadan taxi-yolu ışıklandırması
A-Heliport Beacon
Uzun menzilli, göze yönelik yol gösterme gerekli olarak düşünüldüğünde, ve bu diğer göze
yönelik yardımcılarla sağlanmadığında tavsiye edilir. beyaz , yeşil ve sarı ranklerin
kombinasyonu yada yalnızca beyaz flashlar verebilir yalnızca beyaz flash verdiğinde H
harfini uluslararası mers kodunda iletmesi sağlanmalıdır.. Toplam fladshlarınfrekansı tercihen
dikikada 20'den daha az olmamak üzere 12-30 arasında olmalıdır. Dikey ışın dağılımı ufkun
altında ışık görünmeyecek şekilde ayarlanmalıdır. Gerektiğinde, kısa menzilde
kamaştırmasının önlenmesi için parlaklık kontrol veya siperleme yapılabilir.
B- Yaklaşma Işıklandırma sistemi
Gerekli ve uygulanabilir yerlerde, tercih edilen yakalaşma yönünü göstermek için bir
yaklaşma ışıklandırma sistemi tesis edilir. (Şekil : 18). Aşağıda belirtilen iki sistemden birini
kullanmak mümkündür;
1. Sistem A-
30 m. lik aralıkla uniform olarak yerleştirilmiş 7 ışık sırasında oluşur ve yaklaşma açısı 5
derece yada daha fazladır. Son yaklaşma kalkış- alanından 150m. lik bir mesafede 18-30m.
uzunluğunda bir crosbar bulunmalıdır. Yaklaşma açısı 5 derece den olduğundan aşağıdaki
basit yaklaşma ışıklandırma sistemi sağlanmalıdır.
Basit Yaklaşma Işıklandırma Sistemi
Bu sistem pist merkez çizgi boyunca ve eşikten itibaren en az 420 m. devam eden bir ışık
sırasıdır. Bu sıranın eşikten itibaren 300'üncü metresinde 18 m. veya 30 m. uzunluğunda enine
yerleştiri,lmiş ışık barası vardır.
Işık barasının oluşturan ışıklar merkez çizgisine dik ufki bir çizgide olmalıdır. Bu ışıklar
lineer etki yapacak şekilde yerleştirilmelidir. Ancak 30 m.lik ışık barası kullanıldığında
merkez çizginin iki tarafındaki aralıklar kaldırılabilir. Bu aralıklar yerel gerekleri karşılayacak
ancak 6myi aşmayacak şekilde ayarlanmalıdır.
Işık barasının ışıkları arasında 1-4m. aralık olması tercih edilir. Merkez çizgisinin her iki
tarafındaki aralıklar, yaklaşma yanal bir hata ile yapıldığında, doğrusal yol göstermeyi
gerçekleştirecek, kurtarma ve yangın araçlarının hareketini kolaylaştırıracak şekilde olmalıdır.
Merkez çizgisini oluşturan ışıklar boyuna 60 m. aralıkla yerleştirilmelidir. Ancak daha iyi bir
yol gösterme sağlamak için 30 m.lik aralıkda kullanılabilir.
En içteki ışık, merkez-çizgisi için seçilen boyuna alıklara bağlı olarak eşikten 30 ya da 60 m.
uzağa yerleştirilmelidir.
Eğer fiziksel nedenlerle eşikten 420m.lik mesafede uzanan merkez çizgisi sağlamak fiziksel
olarak olanaksız ise bu mesafe ışık barını içine alacak şekilde 300 m. ye indirebilir. eğer bu da
mümkün değilse merkez çizgisi ışıkları mümkün olduğunbca uzağa kadar yerleştirilmeli ve
her merkez çizgisi ışıklandırması en az 3 m. uzunluğundaki bir baracıkdan oluşmalıdır. 150m.
mesafede 3000 üncü metrede olduğu şekilde bir ışık barı sağlanmalıdır.
Sistem aşağıdaki koşulları sağlayacak şekilde geçen ufki düzlemde uzanmalıdır;
a) Yaklaşan bir helikoptere hiçbir ışık perdelenmemeli,
b) Sistemin merkez çizgisinden itibaren 60m.mesafede kalan yaklaşma ışıklarının
düzleminden hiçbir cismin çıkıntı yapmaması sağlanmalıdır.
Bundan sakınılamadığı, hallerde, çıkıntı yapan cisim izale edilmiş tek bir cisim halinde, bu
cisim bir mania olarak kabul edilerek işaretlenmeli ve ışıklandırılmalıdır.
-Özellikleri
Basit yaklaşma ışıklandırma sisteminin ışıkları sabit ışıklardan oluşmalı ve ışıkların rengi,
diğer havacık yer ışıklarından ve eğer varsa yabancı ışıklardan açıkça ayırt edilebilecek
şekilde olmalıdır.
Her merkez çizgisi ışığı aşağıdaki şekilde ya bir tek kaynak ya da en azından 3m.
uzunluğunda bir baracıkdan oluşmalıdır.
Bahsedilen baracık, nokta kaynaklara yaklaşan ışıklardan oluştuğunda, yan yana gelen ışıklar
arasında 1,5m.aralık bulunması emniyetli olur.
Basit yaklaşma sisteminin, çerve ışıklarında dolayı gece seçilmesinin güç olduğu yerlerde, bu
problemi çözmek için sistemin daha dış kısmında flash veren lamba dizisi bulunmalıdır.
Işıklar yaklaşan pilot ozimutun tüm açılarından görünebilmeli ve tüm görünebilirlik
koşullarında görülebilecek şiddette olmalıdır.
2. Sistem B-
Yaklaşma açısının 5derece yada fazla olduğu yerlerde 60m. 5derece den az olduğu yerde
100m. uniform aralıklarla yerleştirilmiş üç sıra her doğrultusunda flash veren beyaz ışıktan ve
son yaklaşma ve kalkış alanına mümkün olan en yakın yerde 2 adet her doğrultusunda flaş
veren beyaz ışıktan oluşur. Işıklar son-yaklaşma ve kalkış alanına doğru flash serisi
verebilecek kapasitede olmalıdır. Son sistem özellikle, çevre ısıklarından ötürü yaklaşma
ışıklandırma sisteminin tanınmasının güç sağlıyabilmesinin istendiği tüm çevre görünebilirlik
koşullarında yeterli olmalı ancak pilotun gözünü kamaştırmamalıdır.
C- Yaklaşma Eğim-Göstergesi
PAPI ya da iki ışık biriminden oluşan kısaltılmış PAPI sistemi, özellikle geceleri aşağıdaki
koşulların bir ya da daha fazlasının bulunduğu yüzey heliportlarında kullanılmalıdır.
a) Uçuşta muayyen bir eğim gerektiren trafik kontrol, gürültü önlenmesi, mania açıklığı,
b) Heliport çevresinde yetersiz göze yönelik işaretlerin bulunması,
c) Heliport karakteristiklerinin stablize bir yaklaşmayı gerektirmesi,
Tek birimi yaklaşma-eğim gösterge sistemi yüzey heliportlarında tercih edilmemelidir. Bunun
iki nedeni vardır.
Öncelikle, PAPI tarafından sağlanan ışık birimlerinin belirgin izi, görünürlük bakımından
olumsuz bkoşullarda, belirgin bir gösterge sağlar.
kinci olarak, çok birimli sistem, sistemin işe yaramaz hale gelmesi halinde geçerli bilgiyi
sağlamak için daha kolaylıkla tayin edilebir.
PAPI yerleştirilirken son yaklaşma ve kalkış alanı ile pist arasındaki farklı uzunluk gerekleri
dikkatle alınmalıdır. PAPI ve kısaltılmış PAPI ışık birimleri eşit aralıkla yerleştirilmiş 4 adet
sharp-taranssition çoklu lamba ya da .ift birimden oluşan bir uçuş barasıdır. Fiziksel olarak
mümkünse sistem pistin son tarafına yerleştirilir.
Ancak, pisti kullanacak uçağın rule hareketinde göze yönelik yardımcıya gerek duyması ve bu
yardımın diğer yardımcılarla sağlanamaması halinde, pistinde, pistin diğer tarafına da bir uçuş
koymak yerinde olur.
Uçuş barası, yaklaşma pilota aşağıda belirtilen şekilde yardımcı olmak üzere düzenlenmeli ve
dizayn edilmelidir.
a) Yaklaşma eğimindeki ya da yakınındaki pilota piste yakın iki birim kırmızı, uzak olan iki
birim ise beyaz görünmelidir.
b) Yaklaşma eğiminin üzerinde bulunan pilota piste yakın bir birim kırmızı pistten uzak 3
birim beyaz ve yaklaşma eğiminin çok üzerinde bulunan bir pilot abütün birimler beyaz
görünmelidir.
c) Yaklaşma eğiminin altındaki pilota 3 birim kırmızı uzak olan birim beyaz ve yaklaşma
eğiminin çok altındaki pilota bütün birimler kırmızı görülmelidir.
- Yerleşim
Işık birimleri (Şekil: 20 ) de gösterildiği şekilde ve belirtilen toleranslarla teçhiz edilmelidir.
Uçuş barını şekillendiren birimler, yaklaşan pilota gerçek olarak ufki görünecek şekilde
monte edilmelidir.
Işık birimleri mümkün olduğunca alçak kafi ışık verecek şekilde ve helikopterin çarpması
tehlikesine karşı kırılgan olarak monte edilmelidir.
-Işık Birimlerinin Özellikleri
Sistem gece ve gündüz işlemlerine uygun şekilde dizayn edilmelidir.
Dikey düzlemde kırmızıdan beyaza renk geçişi belli bir mesafedeki gözlemciye en fazla 3'lik
dikey açıda görünecek şekilde olmalıdır.
Geçiş bölgesinin hemen altındaki tamamen kırmızı hüzmetin şiddeti, geçiş bölgesinin hemen
üzerindeki tamamen beyaz hüzmenin şiddetinin %15'inden daha az olmamalıdı.
Işık birimlerinin ürettiği ışık hüznesi, geçiş bölgesi ortasının 1 30 üstü ve altı aralığında, gece
ve gündüz görülmelidir. Azamutta ise gündüz en az 10, gece en az 15 derece lik bir aralıkta
görünmelidir.
Sistemin efektif görünüş menzili, açık hava koşullarında bu acıların aralığında en az 7.4 km.
olmalıdır.
Yaklaşma ve iniş esnasında pilotun gözünü kamaştıracak şekilde ve hakim koşullara uygun
ışık şiddetini ayarlamak için kumanda cihazı sağlanmalıdır.
Her ışık birimi, ışık hizmetinin beyaz kısmının alt sınırı ufkun üzerinde 1 derece 30 ile 4
derece 30 arasında istenilen bir yükseliş açısından sabit bir yükselti sağlayacak şekilde
ayarlanabilecek durumda olmalıdır.
Işık birimleri, iletken ya da yansıtan yüzeylerde biriken kar, buz, kir vs.nin ışık sinyalleriyle
girişim yaparak kırmızı-beyaz ışık arasındaki kontrası ve geçiş bölgesinin yükseltisini
önleyecek şekilde dizayn edilmelidir.
- Işık Birimlerinin yükselti ayarlaması ve yaklaşma eğimi (Şekil :21) de yaklaşma yapan
uçakların kullanacağı yaklaşma eğimleri verilmiştir.
PAPI uçuş barasındaki ışık birimlerinin yükselti açısı aşağıdaki koşulu sağlayacak şekilde
olmalıdır.
Bir beyaz, 3 kırmızı ışığı görerek yaklaşan helikopter ile yaklaşma alanındaki cisimler
arasında emin bir aralık bulunması,
Helikopterin rule yapmasını sağlamak üzere heliportun her iki tarafına uçuş barası konması
halinde, karşılıklı birimler, her uçuş barındaki sinyallerin aynı zamanda simetrik olarak
değişimini sağlamak üzere aynı açıda ayarlamalıdır.
D- Son Yaklaşma ve Kalkış Alanı Işıklandırması
Bu ışıklar gece son- yaklaşma ve kalkış alanı sınırlarını tespit etmekte kullanılır. Son
yaklaşma ve kalkış alanı ile değme ve tekerlek kesme alanının çakışması halinde son
yaklaşma ve kalkış alanı ışıkları kullanılmayabilir. Işıkların sayıları ve aralıkları işaretleme/
işaret olup uygulananlarla aynı olmalıdır. Işıklar sabit emnidirectional ışıklar olup değişken
beyaz renktedir. Işıkların şiddetleri ve hükmü dağılımları sözkonusudur kalkış ve son -
yaklaşma alanının çevresindeki ışıklandırma ve görünebilirlik koşullarına göre yeterli
olmalıdır.
E- Hedef Noktası Ve Yasaklanmış tekerlek Koyma Işıklandırması
Hedef noktası ve yasaklanmış tekerlek-koyma işaretlemesi emnidirectional beyaz ışık ile
ışıklandırılır. Işıklar (Şekil:14)'de görüldüğü gibi yerleştirilir ve hedef noktası işaretlemesi
için en az 6, yasaklanmış tekerlek koyma işaretlemeli hedef noktası işaretlemesi ise en az 9
ışıktan oluşmalıdır.
RVR'in 400 m. ya da daha büyük olduğu taxi yolları eğrileri üzerindeki ışık aralıkları
aşağıdaki gibidir.
Eğri yarıçapı Işık aralığı
--------------- ----------------
400 < q 7,5
401 < q < 899 15
q > 900 30
F- Mania Işıklandırması ve şaretlenmesi
1. aşağıdaki durumlar dışında mania düzlemlerini aşan cisimlerin ışıklandırılmaları (Heliport
gece kullanılacaksa) ve işaretlenmeleri gerekir.
a) Eğer mania başka bir manianın ( doğal veya suni) sperinde kalıyorsa ışıklandırılmasına ve
işaretlenmesine gerek yoktur.
b) Eğer mania gündüz , yüksek şiddetteki ışıklandırma ile techiz edilmişse işaretlenmesine
gerek yoktur.
c) Yapılacak bir havacılık çalışması sonunda işaretlenmesine ve ışıklandırılmasına gerek
duyulmayan manialar.
2. Helikopter dışında hareket alanındaki taşıtlar ve diğer hareketli cisimler maniadır ve
işaretlenmeleri ve eğer heliport gece ya da zayıf görünebilirlik koşullarında kullanılacaksa
ışıklandırılmaları gereklidir. Ayrıca hareket alanındaki yükseltilmiş yer ışıklarının gündüzün
göze batacak şekilde işaretlenmesi gerekir.
3. Kablo, tel v.s. eğer havacılık için bir tehlike teşkil ediyorsa, ışık landırılmalı ve
işaretlenmelidir, Bunları destekleyen yapılarında ışıklandırılması ve işaretlemeleri gerekir,
Ancak tel kablo v.s.nin işaretlenmesine imkan bulunmaması halinde bunları destekleyen
yapıların yüksek şiddetle mania ışığı ile ışıklandırılmaları gerekir.
G- Değme ve Tekerlek Kesme alanı Çevre Işıklandırması
Bu ışıklar değme ve tekerlek kesme alanının sınırlarını belirlemekte kullanılır. 10 m. aralıkla
yetiştirilir. Daire şeklindeki her köşedeki ışık ve diğer formlarda en az köşelerde 1'er
kenarlarda her köşedeki ışıkda dahil olmak üzere 3 ışık olmalıdır. Işıklar sabit omnidirektional
ve sarı renkte olmalıdır ve 25 cm. yüksekliği aşmamalıdır. Işıkların şiddet ve hüzme dağılımı
tekerlek koyma ve kesme alanının çevresindeki ışıklandırma ve görünebilirlik koşullarında
yeterli düzeyde olmalıdır.
H- Taxi Yolu Işıklandırması
- Uygulama
Taxi yolu kenar ışıkları gece kullanımına açık bekletme yeri apron v.s. üzerinde ve taxi yolu
merkez çizgisi ışıklarının bulunmadığı taxi-yollarında kullanılır. Ancak , işletmenin cinsine
göre yüzey aydınlatması ya da diğer yardımcıların yeterli kılavuzluk görevini yapması halinde
bu ışıklar kullanılmayabilir.
- Yerleşim
Taxi yolu kenar ışıkları taxi düz kısımında ve 60 m. den daha fazla olmayan üniform
aralıklarla yerleştirilir. Eğriler üzerindeki ışıklar ise, eğrinin açıkça tanınabilmesini sağlayacak
şekilde 60 m. den daha az aralıklarla yerleştirilir.
Bu ışıklar mümkün olduğunca taxi-yolu, apron ve bekletme v.s. nin kenarına yakın
yerleştirilmelidir. Ancak kenarların dışında yerleştirilmesi gerktiğinde en fazla 3m. dışarıya
yerleştirilebilir.
1. Taxi - yolu merkez çizgisi ışıkları
- Uygulama
Taxi - yolu merkez çizgisi ışıkları çıkış taxi-yolunda, taxi-yolunda, ve apron üzerinde, 40 m.
den daha düşük görülebilir aralığında pist merkez çizgisinden helikpoterin park için manevra
yaptığı noktaya kadar sürekli kılavuz görevi sağlamak üzere yapılır. Ancak, trafiğin çok
düşük olması , taxi-yolu kenar ışıkları ve merkez çizgisi işaretlemelerinin kafi kılavuz
sağlaması halinde, bu taxi yolu merkez çizgisi ışıklarına ihtiyaç kalmaz.
Taxi yolu merkez çizgi ışıkları, 400 m. yada daha büyük görünebilirlik aralığında özellikle
karmaşık taxi yolu kasişimlerinde, ve çıkış taxi yollarında yapılmalıdır. Ancak trafik hacminin
düşük olması taxi yolu kenar ışıklları ve merkez çizgisi ışıkları sağlanmayabilir.
Işıklar 7.5 m.den daha fazla olmayan boyuna aralıklarla yerleştirilmelidir.
-Özellikler
Taxi - yolu merkaz çizgileri ışığı yalnızca helikopterden ya da taxi yolu civarında görülebilen
boyutta hüzme veren sabit yeşil ışıkdan oluşur. Bu ışıklar pist üzerinde, yalnızca istenilen
yönde görülebilecek, ya da kullanılmadığında devreden çıkabilecek şekilde olmalıdır.
Pistin - yanındaki yeşil taxi yolu merkez çizgilerinin ışık dağılımının eşik ışıklarıyla
karışmaması sağlanmalıdı5r.
- Yerleşimi
Taxi - yolu merkez çizgi ışıkları normal olarak merkez ışığının işaretlemelerinin üzerine
yerleştirilir. Ancak bu mümkün olmadığında 30 cm. boyuna mesafede dışarıya
yerleştirilebilir. Taxi yolunun düz kısmında ışıklar aşağıdaki aralıklarla yerleştirilir.
a) Hüküm süren meteorolojik koşullara göre gerekli kılavuzu sağlamak üzere 60m.
aşmayacak şekilde büyük aralıklar sağlanabilir.
b) Kısa ve düz kısımlarda 30 m. yi aşmamalıdır.
c) 400m. den daha az RVR koşullarında boyuna aralık 15 m. yi aşmamalıdır.
Taxi yolu eğri üzerindeki taxi yolu merkaz çizgi ışıklarrı taxi yolunun düz kısımından
itibaren, belli bir mesafeye kadar devam eder. Işıklar eğrinin açıkça belirlenmesini sağlayacak
şekilde aralıklı olarak yerleştirilir.
400 m. den daha az RVR koşulları için hazırlanmış taxi-yolu eğrileri üzerinde yerleştirilen
ışıklar 7.5 den daha büyük olmayan aralıklarda yerleştirilir. Bu yerleştirme eğriden önce ve
sonra 60m. mesafeye kadar devam etmelidir.
RVR'ın 400m. yada daha büyük olduğu taxi yolları eğrileri üzerindeki ışık aralıkları aşağıda
ki gibidir.
-------------------- ------------------
Eğri yarıçapı Işık aralığı
400 < q 7,5
401 <q < 899 15
q > 900 30
1 Havadan Taxi - Yolu Işıklandırması
Bu ışıklandırma gece ve zayıf görünürlük koşullarındaki işaretlemelerde havadana taxi
yollarının merkez çizgilerini işaretlemekte. Havadan taxi - yolu merkaz hattı ışıklandırması
sarı omnidirectional en az 25 cd. şiddetinde olmalıdır. Söz konusu ışıklar düz kısımlarda 30m
cm. yüksekliği aşmamamlıdır. Fakat kar derinliği gözönünde bulundurularak 75 cm. ye kadar
yükseltilebilir.
EK-4
MAN ALARIN ŞARETLENMES
Bütün sabit ve hareketli manialar mümkünse renkli olarak işaretlenmeli ancak mümkün
olmadığında üzerine marker yada flamalar konmalıdır.
Bu mania genellikle kırıksız yüzeylerden oluşmuşsa ve herhangi bir dikey düzlem üzerindeki
izdüşümünün her iki boyutu da 4.5 m.yi aşıyorsa dama şeklinde boyanmalıdır.
Dikdörtgen en az 1.5 en çok 3 m. olmalıdır. Damalar birbirleriyle ve zeminde renk zıtlığı
içinde bulunmalıdır. Portakal - rengi ve bez ile kırmızı- beyaz kullanılabilir. Bir cisim
aşağıdaki koşulları sağlıyorsa çarpıcı renkte boyanmış bantlardan oluşur.
a) Genellikle kırıksız yüzeylerden oluşan ve dikey ya da ufki boyutlarından biri 1.5 m.den
daha büyük diğer boyutu ise 4.5 m.den daha küçük.
b) Ya dikey ya da ufki boyutu 1,5 m.den daha büyük bantlar cismin uzun kenarına dik ve
yaklaşık genişliği uzun kenarın 1/7 si ya da 30 m. olmalıdır. (Hangisi daha küçük ise)
Bantların rengi zemine göre çarpıcı renkte olmalıdır. Portakal ve beyaz bu özelliği sağlıyorsa
kullanılabilir. Cismin kenarındaki bantlar koyu renkte olmalıdır. (Şekil:7 ve 8).
(Tablo :2)'da bant genişliklerinin tek sayıda bant elde edilerek üst ve altının koyu renkli
olmasını sağlamak üzere bir formül verilmiştir.
Bir cismin herhangi bir dikey düzlem üzerindeki izdüşümünün her iki boyutunun da 1.5
m.den az olması halinde tek bir göze çarpıcı renge boyanması yeterlidir. Portakal rengi ya da
kırmızı zeminin rengi açısından bir problem olmadığında kullanılabilir. Bazen zemin rengi
nedeniyle portakal rengi ve kırmızıdan farklı renkler kullanılabilir.
Hareketli cisimlerin renkli olarak işaretlemeler gerektiğinden, bir tek göze çarpıcı renkte
olmaları gerekir. Tercihen hizmet taşıtları sarı olmalıdır.
- Acil Durumlarda Kullanılacak şaretleyiciler
Cismin üzerine ya da bitişiğine konan işaretleyiciler cisim tanımını sağlayacak şekilde ve açık
görüş koşullarında havadan en az 100m. den ve yerden helikopterin cime yaklaşma yönlerinin
hepsinden en az 300 m. uzaklıktan yörünmelidir. şaretleyicilerin şekil , diğer bilgileri
belirtmek için kullanılan işaretle, karıştırılmayacak ve cismin yarattığı tehlikeyi arttırmayacak
şekilde olmalıdır.
Teller üzerine yerleştirilen işaretleyiciler 40 m. den hava fazla olamayan aralıkla ve her
işaretleyicinin en yüksek notası, işaretlemenin yapıldığı noktadan telin en yüksek noktasından
daha aşağıda olmamalıdır. şaretleyicilerin rengi zemine göre çarpıcı renkte olmalıdır.
Portakal beyaz yada kırmızı - beyaz boyanmalıdır.
- Flamaların Kullanılışı
Flamalar cismin etrafına, en yüksek kenara ya da cismin tepesine yerleştirilmelidir. Büyük
cisimlerin ya da birbirine yakın bir grup cismin işaretlenmesi gerektiğinde flamalar 15m.
aralıkla yerleştirilmelidir. Flamalar cismin yarattığı tehlikeyi azaltacak şekildedir.
Flamalarla işaretlenecek sabit cisimler 0.6 m'den daha az ve hareketli cisimler 0.9 m'den daha
küçük olmamalıdır.
şaretleme için kullanılacak flamalar portakal ya da biri portakal diğeri beyaz olan iki
üçgenden oluşur. ancak zeminin rengine göre bu değiştirilebilir.
Hareketli cisimleri işartelemek için kullanılan flamalar damalı olmalı, her karenin boyutu ise
0.3 m.den az olmamalıdır. Karelerin renkleri birbirlerine göre ve zemine göre çarpıcı
olmalıdır. portakal beyaz ya da kırmızı-beyaz kullanılabilir.
- Mania Işıklarının Kullanımı
Işıklandırılması gereken bir cisim, düşük - orta ya da yüksek şiddette bir ışıkla ya da bunların
kombinasyonuyla ışıklandırılmalıdır..
Düşük şiddetteki ışıkların kafi olmadığı yerlerde ya da erken ikaz gerekli olduğunda orta ya
da yüksek şiddette mania ışıkları kullanılır.
Orta şiddetteki ışıklar yalnız ve düşük şiddetteki ışıklarla birlikte, yaygın ya da 45 m.den
büyük yükseklikteki cisimlerin ışıklandırılmasında kullanılır.
(Bir grup ağaç yada inşaatlar yaygın cisim sayılır)
Yüksek şiddetteki ışıklar ise aşağıdaki durumlarda kullanılır:
a) Eğer cisim 150 m.yi aşıyorsa,
b) Teller, kabloları v.s. taşıyan destekler,
- Mania Işıklarının Yerleşimi
Baca ya da bu tür yapılar dışındaki cisimlerin tepesine bir veya daha fazla mania ışığı konur (
Şekil -7 ve 8). Bir cismin tepe noktasının yüksekliği çevresindeki araziye göre 45 m.den fazla
ise ara düzeylere de ışık konur. Bu ilave ışıklar mümkün olduğu arazi ile cismin arasına
yerleştirilir.
Düşük ve orta şiddetteki ışıklar kullanıldığında ışıklar arasındaki mesafe 45m.yi aşöaöalıdır.
Tel ve kabloları taşıyan kuleler dışındaki cisimler üzerindeki ışıklar 105 m.yi aşmayan
aralıkla yerleştirilmelidir. Kablo ve telleri taşıyan kulelerde ise yüksek şiddetteki ışıklar üç
farklı düzeyde yerleştirilir.
- Kulenin tepesinde,
- tel yada kablo eğrilerinin en düşük seviyesinde,
- Yukarıdaki iki seviyenin ortasındaki bir seviyede,
Bazı hallerde dip ve orta ışıklar da gerekebilir.
Cismin her düzeyindeki ışıklandırmalar azimutun tüm açılarından görülebilecek şekilde
olmalıdır. Işıkların herhangi bir yönde bitişiğindeki bir cismin siperinde kalması halinde ilave
ışıklar kullanılarak, siperde kalan ışık eğer cismin tanınmasında bir önem taşımıyorsa
kaldırılabilir.
Tepe ışıkları o şekilde düzenlenmelidir ki, mania düzlemleri ile karşılaştırıldığında en azından
en yüksek cismin kenarlarını ya da noktalarını gösterecek şekilde düzenlenmelidir.
Baca ya da benzeri ışıklarrda ise tepe ışıkları tepenin 1.5 ila 3 m. aşağısına yerleştirilir.
Çelik halatla tutturulan kule ve antenlerin tepesine yüksek şiddetteki ışıklarla
ışıklandırılmaları mümkün olmadığından, orta şiddetle beyaz göstreen bir ışık cismin
mümkün olan en yüksek yerine konur.
Yaygın cisim ya da cisimler topluluğu bulunması halinde, tepe ışıkları en azından , mania
düzlemlerine göre en yüksek olan cismin tepesine ya da kenarlarına konur. Eğer en yüksek
olan cisim varsa inişe yakın olan ışıklandırılır. Düşük şiddetteki ışıklar kullanıldığında ise
aralıklar 900 m.yi aşmamalıdır. Mania düzlemi eğimli ise ve mania düzlemin aşan kısmın en
yüksek noktası, cismin en yüksek noktası değilse, ışık cismin en yüksek noktasına
yerleştirilir.
- Düşük Şiddetteki Mania Işığı
Sabit cisimler üzerindeki düşük şiddetteki mania ışıklarrı çevre ışıklarına göre göze çarpıcı
nitelikle ve kafi aydınlatmaya sağlayacak şekilde olmalıdır. ve 5 cd. den az şiddette
olmamalıdır.
Hareketli cisimler üzerindeki flash veren kırmızı ya da tercihen sarı olmalıdır. Flash frenkansı
ise dakikada 60-90 arasında olmalıdır. Flashın efektif şiddeti kırmızı ya da sarı ışığın 40cd.
sinden daha az olmamalıdır.
Sabit ve hareketli cisimler arasında bir ayırım yapmak gerlidir. Sabit cisimler sabit, hareketli
cisimler ise flashlı ışıkla ışıklandırılmalıdır. Ancak hareketli cisimler ile uçak arasında bir
ayırım yapmak gerekir. Işık şiddetli pilotun gözünü kamaştıracak şekilde olmalıdır.
-Orta Şiddetteki Mania Işığı
Orta şiddetteki mania ışığı flashlı kırmızı ışıkdır. Ancak yüksek şiddetteki mania ışığı ile
kullanıldığında flashlı beyaz ışık olur. Flash frekansı dakikada 20-60 arasındadır. efektif
şiddeti aşağıda belirtildiği şekilde zemin aydınlatmasına bağlıdır.
Zemin Aydınlatması Efektif Şiddet
-------------------- ---------------
> 500 cd/m kare 20.000 cd. min.
50/500 cd/m kare 400 + %25cd
50< cd/m kare 20.000+ 25%cd.
Telleri ve kabloları taşıyan kuleler üzerine yerleştirilen ışıkların şiddeti ise aşağıdaki zemin
aydınlatmasına bağlıdır.
Zemin Aydınlatması Efektif Şiddet
-------------------- ---------------
>500 cd/m kare 100.000 cd. nin
50/500 cd/m. kare 20.000+%25 cd.
< 50 cd/m. kare 4.000+%25 cd.
Teller ve kabloları taşıyan kuleler dışında cisimler üzerine yerleştirilen yüksek şiddetteki
ışıklar uygun şekilde dakikada 40 ile 60 flash vermelidir.
Teller ve kabloları taşıyan kuleler ise seri halinde (önce orta, ikinci tepe sonra dip ışıkşarı)
flash verecek şekilde olmalı ve flashlar arasındaki aralık aşağıdaki oranlarda olmalıdır.
Flash Aralığı Period Oranı
-------------- -------------
Orta ve tepe ışığı 1/13
Tepe ve dip 2/13
Dip ve orta 10/13
Period dakikada 60 olmalıdır.
EK - 5
YÜKSELT LM Ş HEL PORTLAR
1- Göstergeler
Rüzgar Yönü göstergesi
Kara üzerindeki her heliportte en azından bir rüzgar yönü göstergesi bulunmalıdır. Bu
göstergenin yer yüzeyindeki heliportlardaki ile aynı olmalıdır. Ancak yer kısıtlamaları
nedeniyle yükseltilmiş heliportlarda boyutlar yarıya indirilebilir.
2- şartelemelr:
Gündüz iyi görünebilirlik koşulların (Şekil - 17)'de gösterilen işaretlemeler kullanılır.
Bunların büyük bir kısmı yer yüzünde kullanılanlarla aynıdır.
- Heliport tanıtma işareti (yer yüzeyindeki heliportlardaki gibi)
- Max müsaade edilebilir külle işaretlemesi; Bu işaretleme heliportu dizayn yükünden daha
ağır bir helikopterin kullanması tehlikesi bulunduğunda yapılmalıdır. şaretleme bir"t" harfi
tarafından takip edilen iki basamaklı sayıdan oluşu (Şekil-19) işaretleme tercih edilen
yaklaşma yönünden görülebilecek şekilde yerleştirilmelidir. şaretlemenin sitili ve ölçüleri
(Şekil:17)2de gösterilmektedir.
- Son yaklaşma ve kalkış alanı işaretleme/işareti normal olarak yükseltilmiş heliportlarda
böyle bir alan sağlanmaz.
- Son yaklaşma ve kalkış alanı tanıtma işaretlemesi (yer yüzeyindeki heliportlarla aynıdır.
- Değme ve tekerlek kesme alanı işaretlemesi (yer yüzeyindeki heliportlarla aynıdır.
- Heliport isim işaretlemesi (yer yüzeyindeki heliportların aynıdır.)
3 - Işıklı Yardımcılar
Gece koşullarında ve zayıf görünebilirlik koşullarında kullanılır ve büyük bir kısmı yer
heliportlarındakinin aynıdır.
a) Heliport becon (yer heliportlarındakinin aynıdır.)
b) Yaklaşma Işıklandırma Sistemi; Yer yüzeyindeki heliportlar için özel bir yardımcı
geliştirmek gerekir.
c) Yaklaşma eğim gösterge sistemi
Yükseltilmiş heliportlarda uzak kısıtlamalar nedeniyle nadiren PAPI yada kısaltılmış PAPI
gibi yer heliportları için tavsiye edilen sistemler kurulamayabilir. Bunun sonucunda
yükseltilmiş bir heliportta özel olarak dizayn edilmiş tek birimli bir gösterge tesis etmek
gerekli hale gelir.
d) Son -yaklaşma ve kalkış alanı ışıkları Normal olarak böyle bir alan yükseltilmiş bir
heliportta tesis edielemez.
e) Yer heliportları için belirtilenler bu heliportlar için de geçerlidir. Ancak iki önemli fark
vardır. Bir değme ve tekerlek kesme alanı dikdörtgen değilse, ışıklar dikdörtgen teşkil edecek
şekilde alanın iç tarafına yerleştirilir. Bu pilotun helikopterini yönlendirebilmesi için
önemlidir. Diğer ise ışıkların 3 m. aralıkla yerleştirilmesidir.
f) Değme ve tekerlek kesme alanı projektör aydınlatması
Bu aydınlatma iniş esnasında pilotun yükseklik bakımından hüküm vermesini kolaylaştırır.
Projektörler alanın kenarlarına yerleştirilir ve yükseklik bakımından işletmeye zarar
vermeyecek durumda olmalıdırlar. Projektörler iniş'in herhangi bir farındaki pilota ışık
kaynağının direkt olarak görünmemesi sağlanacak şekilde siperlenmelidir. Işıklandırmanın 30
lüx değerinde ortalanma ufki aydınlatma sağlayacak şekilde yapılmalıdır.
g) Mania Işıklandırması
Havaalanlarındaki mania ışıklandırması yükseltilmiş heliportlarda da yapılır. Ancak ışıkların
monte edilmelerinin mümkün olmaması halinde projektörle aydınlatma yapılabilir. Projektör
manianın tepesinin en az üçte birini aydınlatacak şekilde olmalıdır.
EK-6
HEL PORTLARDA KULLANILAB LECEK SÖNDÜRÜCÜLER N
M N MUM M KTARLARI VE KR T K ALAN
a) Yer düzeyi Heliportlarında Kullanılabilecek Söndürücilerin
Minimum Miktarları
Sulu filim köpük ya da
Fluoroprotein
Köpük
------------ Kuru
Kategori Su Debi (Köpük) Kimyasal Halonlar CO
(L (L/dak) Tozlar (kg) veya (kg)